Wanneer is iets een maatschappelijke misstand? Dat is het wanneer de misstand gevolgen kan hebben voor de samenleving. De vraag om te bepalen of iets een maatschappelijke misstand is, is niet makkelijk te beantwoorden. Aan de hand van een voorbeeld leggen we uit hoe dat wordt besloten. Het is goed om te weten dat elke situatie anders is. Daarom kunt u deze informatie niet gebruiken om uw rechten op te eisen.
Een maatschappelijke misstand is een ernstige situatie op het werk, die slecht of gevaarlijk kan zijn voor de samenleving. Dus voor veel mensen, dieren of het milieu. De Wet bescherming klokkenluiders beschermt mensen die een maatschappelijke misstand melden (klokkenluidersmelding). De wet zorgt ervoor dat je geen vervelende gevolgen mag ervaren als je een melding doet. Denk bijvoorbeeld aan ontslag of terugplaatsing naar een lagere positie. Voordat het Huis met een zaak aan de slag gaat, moet worden vastgesteld of de vermoede misstand een maatschappelijk belang raakt. Of een inbreuk vormt op het Unierecht (het recht van de Europese Unie).
Lees meer over de Wet bescherming klokkenluiders
Welke onderdelen spelen mee?
Als de misstand niet enkel persoonlijke belangen raakt, maar die van de maatschappij, dan gaat het volgens de wet om een maatschappelijke misstand. Daarnaast moet er sprake zijn van een patroon (herhaling) of structureel karakter óf is de handeling of nalatigheid ernstig of omvangrijk. Met andere woorden: het is groots.
Naast bovenstaande voorwaarden kijkt het Huis ook naar andere onderwerpen bij de beoordeling of het maatschappelijk belang geraakt wordt. Bijvoorbeeld: Hoeveel mensen worden geraakt door de vermoedelijke misstand? Wat is de positie of functie van de betrokkenen? Zijn die mensen extra kwetsbaar? Wat is er te zeggen over de omvang en duur van de gemelde misstand? Maar ook: in wat voor soort organisatie speelt de gemelde misstand zich? En wat is de functie(s) van de persoon die de vermoede misstand heeft gepleegd? Wat is de omvang van de (mogelijke) schade? En is er wellicht maatschappelijke onrust te verwachten?
Voorbeeld van maatschappelijke misstanden
Het volgende voorbeeld van een maatschappelijke misstand is gebaseerd op een situatie uit de praktijk. We hebben in de uitklapmenu's woorden dikgedrukt die belangrijk zijn om te bepalen of iets een maatschappelijk misstand is. Vaak gaat het om een optelsom van meerdere onderdelen. Deze onderdelen leggen we los van elkaar uit.
Voorbeeld: zelfverrijking bij een woningbouwcorporatie
Een medewerker van een woningcorporatie vraagt bij het Huis advies over het melden van een vermoeden van een misstand. Het gaat om een grote woningcorporatie, die meer dan 50.000 sociale huurwoningen bezit en verhuurt. De directeur en een paar medewerkers met een hoge functie zouden al jaren geld van het bedrijf voor zichzelf hebben gebruikt. De melder heeft documenten, die aantonen dat de woningcorporatie hierdoor enkele miljoenen euro’s schade leed. Als het vermoeden van de melder klopt, kan dat negatieve gevolgen hebben. Denl bijvoorbeeld aan hogere huren of onnodige extra steun van de overheid.
In dit voorbeeld zie je aan de hand van de vetgedrukte woorden welke factoren meewegen in de beoordeling of er sprake is van een maatschappelijk belang. De uitleg vind je hieronder.
Een woningcorporatie speelt een belangrijke rol in de samenleving. Een woningcorporatie zorgt voor betaalbare huurwoningen voor mensen met een lager inkomen. De vermoede fraude kunnen het sociale werk van de woningcorporatie in de weg staan. Misschien is ook geld van de overheid nodig om de woningcorporatie bij geldproblemen te steunen. Dit toont aan dat de misstand gevolgen heeft voor een grote groep mensen en ernstig is.
De vermoede misstand kan gevolgen hebben voor de huurders van sociale huurwoningen. Dit zijn vaak mensen met een laag inkomen die kwetsbaarder zijn voor geldproblemen. Huurders kunnen problemen krijgen als de woningcorporatie de huren verhoogt om schade te herstellen. Ze houden mogelijk niet genoeg geld over voor basisbehoeften, zoals eten en drinken. Er werken ook veel mensen bij zo'n corporatie, die ook last kunnen ondervinden van de gevolgen van de misstand. Dit laat zien dat de vermoede misstand gevolgen heeft voor een grote groep mensen en ernstig is.
In dit voorbeeld zijn de directeur en medewerkers met een hoge baan betrokken bij de vermoede misstand. Dit zijn mensen met een grote verantwoordelijkheid. Ook hebben zij een voorbeeldfunctie. Ze moeten het goede voorbeeld geven aan andere medewerkers. Als zij geen goed gedrag laten zien, zijn ze niet integer. Dat kan de hele organisatie beschadigen. Dit toont aan dat de misstand ernstig is.
De vermoede misstand duurt al jaren en er is miljoenen euro's aan schade. Ook heeft de misstand gevolgen voor veel mensen. De woningcorporatie heeft namelijk meer dan 50.000 huurwoningen en veel medewerkers. Schade bij zo'n grote organisatie kan verder een negatieve invloed hebben op de hele sector. Schade bij één corporatie kan ook andere corporaties beïnvloeden. Dit is een teken dat de vermoede misstand ernstig of heel groot is.
Het Huis houdt ook rekening met de miljoenen euro's aan schade. Dit is een teken dat de vermoede misstand ernstig of heel groot is.