Jubileumcongres 2026

Bezoekers

Bij het congres kwamen bijna 300 professionals samen die zich bezig houden met integriteit op het werk zoals compliance officers en integriteitscoordinatoren. Ook kwamen vertegenwoordigers en bestuurders uit het bedrijfsleven, toezichthouders, politiek en onderzoeksbureaus. Zie hier de fotogalerij. 

Veermanlezing

Ahmed Aboutaleb verzorgde de Veermanlezing. De oud-staatssecretaris en -burgemeester van Rotterdam put uit een rijke ervaring met bestuurlijk handelen op het gebied van integriteit. Aan de hand van concrete voorbeelden laat hij zien wat integriteit in de praktijk betekent voor een bestuurder. Luister hier ook naar de podcast die is gemaakt door Inge Diepman en Ahmed Aboutaleb. 

Minister Pieter Heerma spreekt de zaal toe via een videoboodschap, waarin hij benoemt dat niet alleen instituties, maar ook mensen en hoe die handelen het fundament zijn van een democratische rechtsstaat.

De voorzitter van het Huis voor Klokkenluiders, Cornelis van der Werf gaat in gesprek met dagvoorzitter Inge Diepman. Hij geeft aan dat klokkenluider zijn heel eenzaam kan zijn en dat zij terecht kunnen bij het Huis. Hier kan hij zijn verhaal doen en wordt hij serieus genomen. Hier kan hij zijn verhaal doen en wordt hij serieus genomen. Het Huis voor Klokkenluiders adviseert en onderzoekt over welke wegen de klokkenluider kan bewandelen en hoe er veilig melding kan worden gedaan. Het Huis voor de Klokkenluiders maakt zich sterk voor de positie van alle klokkenluiders in Nederland.

Om deze positie te versterken zou het Huis werkgevers die zich schuldig maken aan benadeling, moeten kunnen sanctioneren, zegt Van der Werf. Hiervoor is bij het Huis meer capaciteit nodig. Ook is het onacceptabel dat de wachttijd voor potentiële melders oploopt. “De klokkenluider heeft de moed om te melden, wij als samenleving moeten de moed hebben die daarin te ondersteunen.”

Pieter Omtzigt

Oud NSC fractievoorzitter Pieter Omtzigt diende in 2022 een initiatiefnota in met vijftien voorstellen om de klokkenluidersbescherming in Nederland te verbeteren en werkte aan de positie van de klokkenluiders vanuit de Raad voor Europa. In zijn column vergelijkt hij het luisteren naar klokkenluiders met een thermometer van een open samenleving die tegenspraak waardeert. “Als je de klokkenluider onderdrukt en de waarheid verdoezelt, dan leef je in een dictatuur.” Volgens Omtzigt heeft Nederland een slechte reputatie heeft op gebied van klokkenluiden. Ook het Toeslagenschandaal laat volgens Omtzigt zien dat Nederland niet kan omgaan met tegenspraak. Ter afsluiting stelt Omtzigt voor om volgend jaar een prijs voor Klokkenluider van het Jaar uit te reiken.

Het rondetafelgesprek met klokkenluiders

Marleen de Wilde was klokkenluider bij Justid. Zij kaartte een juridische misstand aan waarbij een formaliteit een groot effect had op de levens van mensen: bij honderden dossiers stonden foutieve gegevens op de vonnissen. Hier heeft zij zich in vastgebeten, maar iedere keer dat De Wilde intern het misstand aankaartte kreeg zij te horen: ‘Terug in je hok!’ Toch drukt zij het publiek op het hart: volg eerst de route intern en stap niet meteen naar de pers.

De tweede klokkenluider aan tafel is oud-trompettist Anneke Romeijn. Ze kreeg pas een vermoeden dat er iets niet klopte toen zij in een ander vakgebied aan de slag ging. Haar meldingen over grensoverschrijdend gedrag in de klassieke muziek werden niet serieus genomen en zij vond geen steun bij (oud)collega’s. Pointer-journalist Justus Cooiman legt uit waarom de klassieke muziekwereld een omgeving is waar het risico op ongewenst gedrag groot is. Veel musici zijn freelancer en er is geen duidelijke plek ingericht om misstanden te melden. Ook is het een klein ‘wereldje’ met weinig werk. Romeijn vult aan dat zij destijds niks over het grensoverschrijdend gedrag wilde zeggen uit angst om als ‘moeilijk’ gelabeld te worden. Het moment dat zij zich hier wel over uitsprak, resulteerde in minder werk als trompettist.

Bouwfraude

Ook Ad Bos is aanwezig op het congres om te vertellen over zijn rol als klokkenluider bij de Bouwfroude. Het rapport over zijn zaak met 3.700 pagina’s dat in 2002 verscheen, voelt als een enorme erkenning, vertelt hij. Met zijn stichting Moreel Besef was hij een voorloper van het Huis voor de Klokkenluider. Voor potentiele melders heeft hij drie adviezen.

1. Laat een APK keuring uitvoeren voor jouw (mentale en fysieke) gezondheid.
2. Zorg voor een stabiele kring om je heen die je steunt.
3. Zorg voor een gedocumenteerd dossier. “Wat je beweert moet je kunnen staven”.

Hoewel het hem veel gekost, vertelde Ad dat hij opnieuw de klok zou luiden als hij weer voor de keuze zou staan.

Het wetenschappelijk perspectief

Leonie Heres is universitair hoofddocent Bestuurskunde aan de Vrije Universiteit en bijzonder hoogleraar Integriteit van het lokaal bestuur aan de Erasmus Universiteit. “Waar macht is, is het risico op machtsmisbruik aanwezig”, vertelt ze. Sommige mensen realiseren zich niet dat zij over grenzen heengaan, sommigen doen het bewust. Melders hebben vaak weinig macht in organisatorische zin door hun onderschikking, maar kunnen wel beschikken over sociale macht. Bijvoorbeeld doorzettingsvermogen om tegen de sociale norm in te gaan en collega’s te overtuigen om tegen te spreken. Als je met meer bent en je observaties kunt onderbouwen met patronen, sta je sterker.

Heres vertelt dat mensen in staat zijn om te veranderen, zeker als het moreel gedrag betreft. Onze morele gedragen zijn zeer context-afhankelijk en daarmee beïnvloedbaar. Wel ziet Heres dat het in de top van ambtelijke organisaties soms ontbreek aan bewustzijn. In de toplaag vindt men integriteit heel belangrijk en opmerkelijk genoeg vergroot dit de kans op blinde vlekken.

Marleen de Wilde vult aan dat het binnen de ministeriële bubbel blijven haar macht als klokkenluider beperkte: pas toen zij naar de pers stapte, bewoog het management. Heres bevestigt dat succesvol intern melden een uitdaging is. Je wil een signaal af kunnen geven ondanks de individuele gevoeligheden, maar het te streng bestraffen van integriteitsschendingen zorgt juist voor angst en een lage meldingsbereidheid. Integriteitsonderzoek zou een startpunt van een breder traject in een organisatie moeten zijn, niet een eindpunt.

Deelsessies

Tijdens het congres zijn in verschillende deelsessies verdieping gezocht in de verschillende thema’s die raken aan het Huis voor de Klokkenluiders. Doelstelling: deelnemers inspireren tot het instellen en/ of verbeteren van het integriteitsbeleid. Met goed beleid voorkom je klokkenluiderssituaties en een goede inrichting maakt de organisatie weerbaar (denk aan risicoanalyse, 4-ogen principe) en als het toch misgaat, zorg dan dat je er goed mee omgaat.

Spanning, onderzoek en recht: de dynamiek van klokkenluiden

Spreker: Loes Wevers (Wevers advocatuur)

Loes Wevers ging onder meer in op de balans tussen melder en beklaagde. Ze haalt aan dat je in het jaarverslag 2025 van het Huis voor Klokkenluiders terugziet dat er een toename is van meldingen over angstcultuur en grensoverschrijdend gedrag. Juist in die gevallen heb je te maken met de werkgever, de klokkenluider én de beklaagde. De laatste jaren is er een verschuiving geweest naar meer meldingen over angstcultuur en grensoverschrijdend gedrag. Wevers hoopt dat er ruimte blijft voor het tegengeluid in deze meldingen zonder daarmee de belangen voor de klokkenluider uit het oog te verliezen.

Omgangskunde met klokkenluiders: over waarderen en erkennen

Spreker: Leon Klinkers (Rijksoverheid)

Leon vertelt over omgangskunde en hoe we omgaan met signalen. Je ziet bij herkenning- en herstel trajecten dat er niet geluisterd wordt en/ of mensen zich niet gehoord voelen. Hij geeft aan dat er bij meldingen niet altijd waarderend of nieuwsgierig wordt gereageerd, maar verdedigend. Hoe er met een signaal wordt omgegaan zegt veel over de organisatie waar dit signaal speelt.

Tijdens de deelsessie is ook gekeken naar de waarden van de organisatie en in hoeverre die worden nageleefd. Leon geeft aan dat in de werkdrukte er weinig ruimte kan zijn om echt betekenis te geven. Ook wanneer je op papier alles goed geregeld hebt, is het van belang om naar binnen te kijken, naar aannames die leven. Naast het ritme van de waan van de dag vraagt reflectiviteit óók een ritme. Reflecteren helpt om te voorkomen dat er een ‘last resort’ van klokkenluiden nodig is. 

Alles is vertrouwelijk, tenzij...

Spreker: Gerda Arends-Ruitenberg (LVV Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen)

Gerda vertelt dat haar deelsessie voortkomt uit de handreiking die eind 2025 is opgesteld door de LVV en Huis voor Klokkenluiders die gaat over kwesties waarbij er twijfel is of de melding vertrouwelijk tussen twee personen kan blijven. Zelf merkt ze dat de rol van vertrouwenspersonen niet overal goed is geregeld. Arends-Ruitenberg kijkt uit naar een versterkte samenwerking met Huis voor Klokkenluiders.

Triage: helderheid en menselijke aandacht in het meldproces

Spreker: Amanda de Munck (PostNL)

De Munck vertelt over hoe de triage van meldingen is ingericht. Dit was een intensief proces om goed en doordacht te faciliteren. Ook ging ze in op het dilemma of meer meldingen een goed teken is. Ze hoopt in ieder geval door zichtbaarheid te geven over het proces en opvolging te geven aan de meldingen dat mensen ook durven te melden.

Als een organisatie strafbaar is, dit zelf onderzoekt en meldt.

Spreker: Martine Dontje (Openbaar Ministerie)

Dontje ging in op de aanwijzing zelfmelden, medewerking en zelfonderzoek die is aangenomen binnen het Functioneel Parket. Het doel is om meer meldingen te krijgen en meer medewerking bij onderzoeken. Deze aanwijzing blijkt nog niet breed bekend te zijn bij de aanwezigen. Ook kwam aan bod dat klokkenluiders-meldingen onzichtbaar kunnen zijn. Haar hoop is dat steeds meer organisaties schoon schip maken door te melden bij het Openbaar Ministerie bij fraude of omkoping. Martine verwacht dat er steeds meer meewerkende verdachten komen, omdat melden en meewerken kan leiden tot strafkorting.

Toezicht op integriteit en de rol van commissarissen

Sprekers: Yvonne Vlasman (Huis voor Klokkenluiders) en Marlies de Vries (Hoogleraar Nyenrode Business Universiteit)

Aanleiding voor de sessie is de handreiking van Huis voor Klokkenluiders die onlangs is gepubliceerd. Deze handreiking richt zich op toezicht op integriteit en de rol van commissarissen hierin. Vlasman vertelt dat commissarissen het onderwerp integriteit vaak lastig vinden. Tijdens de deelsessie zijn tips gedeeld om het gesprek makkelijker te voeren. Ook is er gesproken over gedrag en cultuur. Vlasman geeft als voorbeeld om niet meteen een onderzoek te starten bij een melding maar eerst af te wegen welke interventie het meest passend is.

Masterclass Huis voor Klokkenluiders

Sprekers: Liselore Tieskens (Huis voor Klokkenluiders) en Marion Weitering (Huis voor Klokkenluiders)

In deze sessie kwamen er veel vragen over de organisatie van het Huis voor klokkenluiders. Zo zijn de afdelingen Onderzoek en Advies strikt gescheiden. Ook het onderwerp vertrouwelijkheid van melders kwam voorbij.

Tieskens merkt op dat het soms lastig is om snel te beoordelen of er sprake is van een melding. Zo kan het uitmaken wat er is gemeld, door wie er is gemeld en hoe er is gemeld. Een hele duidelijke meldregeling draagt hier aan bij. Weitering geeft aan dat je tijdens de bespreking van casussen ook verandering ziet hoe deelnemers naar de casus kijken.

Omgaan met de nasleep van schandalen

Spreker: Wies Wagenaar (PwC Nederland)

Wagenaar sprak over het omgaan met schandalen wanneer groepen medewerkers niet integer gedrag hebben vertoond. Vaak is dat geen individueel maar systemisch probleem. Hoe kom je uit die situatie? Enerzijds door het doen van een grondoorzakenanalyse, waarin wordt onderzocht welke druk bestond die leidde tot het niet integere gedrag en ook door te kijken waar je nog meer kwetsbaar bent.

Hoog tijd voor psychologisch risicomanagement in organisaties

Spreker: Peter van Lonkhuyzen (Freelance)

Van Lonkhuyzen vertelt waarom tegenspraak vaak niet van de grond komt. Wat zijn de psychologische processen waardoor dit niet lukt, ondanks het voornemen om dat wél te doen? Ook wordt gesproken over verschillende initiatieven om leiders in organisaties beter te controleren. Volgens Van Lonkhuyzen worden goede voornemers ‘vergeten’. In de deelsessie heeft hij voorgesteld om psychologische kennis te vergoten bij diegenen die met de leidinggevenden te maken hebben en dat het consequenties heeft als er geen open cultuur en gedrag ontstaat. Hij geeft als voorbeeld De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten die daar ook consequenties aan verbinden.