3.1 LEIDERSCHAP EN STRATEGIE

Eerste van de zeven onderdelen van integriteit

Leidinggevenden zijn verantwoordelijk voor het integer gebruik van digitale middelen in hun organisatie.

Onder ethisch leiderschap valt het bevorderen van integer gebruik van digitale middelen. Het is van belang dat leidinggevenden richting geven aan het integer gebruik van de digitale systemen waarmee een organisatie werkt. Daarnaast is het van belang dat leidinggevenden nadenken over strategische organisatiebeslissingen op digitaal vlak. Welke digitale middelen gebruikt de organisatie? Met welk doel worden deze middelen ingezet? Voor ethisch leiderschap is het belangrijk om na te gaan of de efficiëntie van de inzet van digitale middelen opweegt tegen mogelijke negatieve effecten van de technologie. Het is daarnaast belangrijk dat de directie toezicht houdt op het gebruik van digitale middelen in de organisatie (zie daarvoor ook 3.5 Melden en handhaven in deze brochure). In een grotere organisatie kan een CIO daarbij een stevige rol vervullen.

Medewerkers hebben soms beperkt zicht op hoe zij integer gebruik kunnen maken van de digitale systemen in de organisatie. Daarom is het belangrijk om te investeren in de digitale geletterdheid in de organisatie en een kritisch gesprek te faciliteren over wat het integer gebruiken van technologie inhoudt. Een gebrek aan digitale geletterdheid kan een extra impuls zijn voor de directie om een duidelijke visie te formuleren op het gebruik van digitale middelen.

Het werken in verschillende digitale systemen vraagt flexibiliteit en lerend vermogen van werknemers. Dit geldt ook voor leidinggevenden: voorbeeldgedrag is in de omgang met digitale middelen noodzakelijk. Het is voor werknemers niet altijd helder hoe digitale systemen werken en welke integriteitsrisico’s het gebruik van digitale middelen met zich meebrengen. Ook draaien steeds meer digitale tools (gedeeltelijk) op AI-toepassingen, waardoor sommige beslissingen in een werkproces worden uitbesteed aan technologie. Dit zorgt voor efficiëntere werkprocessen, maar heeft als belangrijk nadeel dat het moeilijker is om na te gaan waar de verantwoordelijkheid voor de uitkomsten van bepaalde werkprocessen ligt.

Daarnaast gaan de ontwikkelingen op digitaal gebied snel, terwijl wetgeving soms achterblijft. Dit bemoeilijkt sturing op integer gebruik van digitale middelen. Het is van belang om normstellend op te treden wat betreft integer gebruik van digitale middelen, zoals het opstellen van een waardengeoriënteerde gedragscode met aandacht voor de nieuwe vragen en dilemma’s die digitale middelen met zich meebrengen. Dan weten medewerkers waar zij aan toe zijn. Enkel een gedragscode is vaak niet genoeg: in een organisatie moet er ruimte zijn om met elkaar doorlopend te bespreken wat wel en niet wenselijk gebruik is van digitale middelen, en van elkaar te leren.

3.1.1.

Bied werknemers duidelijkheid op het gebied van integer werken met digitale middelen.
Zorg voor aandacht voor digitale middelen in het integriteitsbeleid van de organisatie en borg de actualisering van dit beleid.
Maak een risicoanalyse en zorg voor beschermingsmaatregelen voor het gebruik van digitale middelen voor het actualiseren van het integriteitsbeleid van de organisatie. Hiervoor kun je de vragen in deze brochure gebruiken. Daarnaast biedt het Huis ook een lijst met behulpzame tools in hoofdstuk 2 van deze brochure.
Wees bewust van het feit dat de organisatie nog niet blind kan varen op de output van AI-toepassingen. Door de snelle veranderingen moeten medewerkers alert zijn op onverwachte fouten en uitkomsten.

3.1.2. Aandachtspunten

Welke visie over integer gebruik van digitale middelen wordt er door de directie uitgedragen? Hoe ziet een integere digitale werkomgeving in de organisatie eruit? In hoeverre wordt de visie op een integere digitale werkomgeving meegenomen in het integriteitsmanagement van de organisatie?
Wat is de mate van afhankelijkheid van digitale middelen in de werkprocessen van de organisatie?
Met welk doel zet de organisatie digitale middelen in?
In hoeverre worden er organisatiebrede gesprekken gevoerd over integere omgang met of de inzet van digitale middelen? Is er draagvlak onder de medewerkers voor het gebruik van bepaalde digitale middelen?