Integriteit en klokkenluiden in 2025 -1

De ontwikkelingen rondom integriteit werden in 2025 onder andere gedomineerd door thema’s als integriteitsmeldingen bij gemeenten, fraude met zorggeld, intimidatie en pestgedrag in het onderwijs, grote datalekken en sociale (on)veiligheid.

Het is goed om te zien dat steeds meer bestuurders in zowel de publieke als de private sector streven naar een veilige werkomgeving en een ‘speak up’ cultuur. Maar helaas is dat nog niet overal de praktijk. Daarom blijft het van belang dat medewerkers hun vinger opsteken en melding maken van mogelijke misstanden. Het zijn uiteindelijk vaak klokkenluiders die ervoor zorgen dat maatschappelijke misstanden aan het licht komen. Daar zijn we als samenleving bij gebaat. Het is voor de maatschappij dan ook van belang dat werknemers mogelijke misstanden blijven melden en daarbij gehoord en zo goed mogelijk ondersteund worden.

Zoals u in de kerncijfers zag, heeft het Huis het afgelopen jaar bijna 700 mensen die een misstand op het werk vermoedden verder geholpen binnen het integriteitslandschap. Bij hun eigen werkgever of door te verwijzen naar een van de andere bevoegde autoriteiten zoals de Autoriteit Persoonsgegevens en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

Het Huis; preventie, advies en onderzoek onder één dak

In een ideale wereld is klokkenluiden niet nodig; dan werkt de interne meldregeling bij alle organisaties dusdanig dat medewerkers de route kennen, zich veilig genoeg voelen om te melden en dat hun melding serieus wordt opgepakt en opgelost. Helaas is dat niet altijd het geval. Daarom zette het Huis in 2025 opnieuw in op preventie en advies om het integriteits- landschap beter te maken. Voor zowel mens, organisatie en bedrijf. In enkele klokkenluiderszaken, waar aan de voorwaarden voor verder onderzoek op grond van de Wbk werd voldaan, deed het Huis zelf onderzoek naar de misstand of naar benadeling.

Het belang van een goed werkend integriteitsbeleid

Integriteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid zijn belangrijke waarden voor organisaties. Bedrijven die het belang van integriteit onderkennen en bijbehorende maatregelen treffen, functioneren beter. Zij genieten meer vertrouwen van klanten, beleggers, medewerkers, publiek en hebben een betere reputatie op de arbeidsmarkt. Ook volgens de Nederlandse Corporate Governance Code helpt een gezonde organisatiecultuur misstanden en onregelmatigheden te voorkomen.

Omgekeerd ondermijnen integriteitsschendingen het vertrouwen in organisaties en kan dit verstrekkende economische en maatschappelijke gevolgen hebben. De kosten van het niet hebben van een goed werkend integriteitsbeleid (en een goede meldregeling) zijn hoog voor werkgevers. Uit de TNO Arbobalans van 2024 blijkt dat meer dan de helft van de kosten van loondoorbetaling in 2023 is toe te wijzen aan verzuim door psychosociale arbeidsbelasting. Die psychosociale arbeidsbelasting ligt dan vooral op het gebied van werkdruk en ongewenste omgangsvormen – waaronder pesten, discriminatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag*. Thema’s die het Huis ook in de contacten regelmatig terughoort, naast machtsmisbruik en intimidatie.

Tijdige signalering van psychosociale arbeidsbelasting kan dit ziekteverzuim voorkomen en daarmee de kosten terugdringen. Met integriteitsbeleid bouwt de werkgever aan een organisatie waar medewerkers hun zorgen veilig kunnen melden. Ook in 2025 sprak het Huis weer een grote groep mensen bij wie er binnen de organisatie geen of een gebrekkige meldregeling is. Terwijl die meldregeling een essentieel onderdeel is van een goed werkend integriteitsbeleid.

Uit de Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) van TNO van 2024 blijkt dat 74% van de werkgevers na de invoering van de Wet bescherming klokkenluiders een meldprocedure had voor het melden van vermoedens van misstanden. 40% van de werkgevers gaf destijds aan de meldprocedure te hebben aangepast met invoering van de Wbk. Terwijl 16% van de werkgevers aangaf niet te weten of er überhaupt een meldprocedure aanwezig was en 10% van de werkgevers zei geen meldprocedure te hebben**.

Ook volgens de monitoring commissie Corporate Governance Code heeft in 2024 nog 10% van de grote vennootschappen – hoewel wetgeving daartoe verplicht – geen klokkenluidersregeling***.

*TNO Arbobalans, 2024
** Werkgevers Enquête Arbeid 2024, tweejaarlijkse enquête van TNO.
***De Nederlandse Corporate Governance Code, december 2025, Rapport monitoring boekjaar 2024, p. 64