6. De samenhang

De relatie tussen integriteit en sociale veiligheid

Omdat er veel aandacht is voor ongewenst en grensoverschrijdend gedrag zien we dat veel organisaties daar specifiek beleid op maken. Wellicht vanuit de veronderstelling dat daarmee ook de sociale veiligheid geborgd is, maar die garantie is er niet. Aandacht voor grensoverschrijdend gedrag is goed, maar er moet ook aandacht zijn voor de andere vormen van integriteitsschendingen. Als die aandacht er niet is, dan kunnen integriteitsschendingen in andere clusters ervoor zorgen dat er toch sprake is van sociale onveiligheid. Met als resultaat dat de maatregelen die getroffen zijn om te zorgen voor sociale veiligheid niet het gewenste resultaat hebben en ook andere integriteitsschendingen niet gemeld worden. Effectief integriteitsbeleid adresseert daarom alle verschijningsvormen van integriteitsschendingen. De illustratie hieronder laat dat zien in de vorm van een schil om de risico’s heen.

Integtriteitsbeleid vormt de schil voor integriteitsrisico's

Integriteitsbeleid omvat, in het kort:

  1. Waarden en normen, die duidelijk maken waar de organisatie voor staat;
  2. Een gedragscode, die waarden en normen vertaalt in termen van zichtbaar gedrag en duidelijk maakt wat ongewenst is;
  3. Richtlijnen en procedures, die concrete handelingen voorschrijven, en controlemaatregelen, die zorgen voor de juiste checks & balances;
  4. Een klimaat waarin zorgen vrij en veilig bespreekbaar zijn, wat ervoor zorgt dat zaken die mogelijk toch misgaan, tijdig worden ontdekt, zodat erger wordt voorkomen.

De eerder beschreven verschijningsvormen van integriteitsrisico’s zijn niet uitputtend. Iedere vorm van overtreding van wet- en regelgeving of maatschappelijk aanvaarde normen kan gezien worden als een integriteitsschending. Bovendien kunnen er in de loop der tijd nieuwe kaders komen waaraan organisaties moeten voldoen. Integriteit en integriteitsbeleid gaan niet over het simpelweg afvinken van een lijstje risico’s. Alleen al daarom is een samenhangend integriteitsbeleid nodig. Dit waarborgt dat organisaties het juiste doen.

Samenvattend:

De kern van deze handreiking is dat financiële stabiliteit, continuïteit van de organisatie, sociale veiligheid en fysieke veiligheid allemaal belangrijke organisatiedoelen zijn. Om die doelen te kunnen bereiken is het essentieel dat de organisatie integer handelen bevordert en niet-integere handelingen en gedragingen aanpakt. Daarbij gelden de volgende overwegingen:

  1. Er zijn diverse verschijningsvormen van niet-integer gedrag die voortvloeien uit alle aspecten van (samen)werken in organisaties, geclusterd rondom posities, gedrag, uitvoering en transacties;
  2. Er is een wisselwerking tussen de cultuur in een organisatie en de kans op niet-integer gedrag. Een organisatiecultuur waarin niet-integer gedrag voorkomt heeft een negatieve invloed op de sociale veiligheid in de organisatie. Het omgekeerde geldt ook: naarmate de cultuur sociaal veilig(er) is neemt de kans op niet-integer gedrag af.
  3. Integriteitsbeleid is het overkoepelende instrumentarium om aan zowel niet-integer gedrag als een sociaal veilige cultuur te werken. Hierbij past beleid, en het na-leven en voor-leven, met het juiste voorbeeldgedrag en een passende toon aan de top. Integriteitsbeleid zorgt ervoor dat integriteitsrisico’s worden  beheerst en integriteitsschendingen, van welke aard dan ook, worden voorkomen.