Advies - 3

Kosteloze rechtsbijstand

Vanaf 1 februari 2024 is de regeling Rechtsbijstand voor klokkenluiders ingegaan. Een door het ministerie van BZK gefinancierde regeling die, in samenwerking met het Huis, wordt uitgevoerd door de Raad voor Rechtsbijstand (RvR). De bijstand is kosteloos voor de klokkenluider en er geldt in dit geval geen vermogens- of inkomenstoets. Na een aanvraag doet het Huis een eerste toetsing. Deze regeling is er wanneer er voor de klokkenluider een rechtsgeschil is of dreigt, dat te maken heeft met de melding die is gedaan en/of de ervaren benadeling als gevolg daarvan. Met een verwijsbrief van het Huis kunnen mensen daar gebruik van maken. In 2025 kregen 38 mensen die verwijsbrief.

Kosteloze mediation

In bovengenoemde regeling Rechtsbijstand voor klokkenluiders is ook de mogelijkheid van kosteloze mediation opgenomen. Tot op heden is door verzoekers echter vooral om rechtsbijstand door advocaten gevraagd. In enkele gevallen is voor mediation gekozen. Ook daarvoor kan het Huis een verwijsbrief maken. In 2026 wordt de mogelijkheid van dat traject nadrukkelijker onder de aandacht gebracht. Hierover is overleg met de Mediatorsfederatie Nederland (MfN).
 

Aanmeldingen voor psychosociale ondersteuning (PSO)

Soms hebben melders mentale ondersteuning nodig. Het Huis is blij dat ook deze mensen verder geholpen kunnen worden. Zo verwijst het Huis ‘warm’ door naar Slachtofferhulp Nederland voor psychosociale ondersteuning, naar Psyned (psycholoog) of naar Gastcoaching (stressreductie). De twee laatstgenoemde zijn pilots die worden gefinancierd door het Huis zelf. De ondersteuning door Slachtofferhulp Nederland wordt tijdelijk gefinancierd door BZK. In 2025 meldde het Huis 11 mensen aan voor PSO. Daar zat nog 1 adviesverzoeker uit 2024 bij. In totaal zijn er sinds het Huis over deze mogelijkheid beschikt 35 mensen aangemeld bij Slachtofferhulp Nederland. Er is in 2025 één traject gestart bij Psyned en twee bij Gastcoaching.

Maatwerk

Is de inschatting dat tussenkomst van het Huis bij de werkgever kan leiden tot de-escalatie van een conflict tussen de medewerker en de werkgever en/of bijdraagt aan het oplossen van de misstand, dan faciliteren we het overleg tussen melder en werkgever. Het gaat dan om meer dan het opvragen van informatie. We noemen dit ‘Maatwerk’.

In 2025 waren er 5 Maatwerkzaken in behandeling en is er 1 afgesloten. De zaken komen vooral uit de publieke sector (Rijk, gemeente) en uit de semi-publieke sector (zorginstelling, NGO).

In de Maatwerkzaken is veelal sprake van een conflict tussen werkgever en melder. Melder voelt zich benadeeld door de werkgever als gevolg van zijn melding. Het Huis kiest voor een Maatwerkzaak als de kans op een alternatieve benadering voor de oplossing van de zaak groot worden geacht. Een gesprek draagt vaak bij aan meer begrip voor elkaar en mondt regelmatig uit in een gunstige(r) vaststellingsovereenkomst of in het alsnog toelichten wat de werkgever met de kwestie heeft gedaan en wat daarvan het resultaat is. Ook doen werkgevers toezeggingen om de kwestie alsnog serieus op te pakken.

Wachtrij

De forse toename van het aantal verzoeken zoals genoemd, heeft een schaduwkant. De beschikbare capaciteit binnen het Huis is niet meer voldoende om de instroom bij te houden. Er is een wachtrij ontstaan. Hierdoor wordt de streeftermijn (binnen 5 dagen contact opnemen met verzoekers) niet meer gehaald en is er voor het in behandeling nemen van verzoeken wachttijd ontstaan. Aan het einde van de zomer van 2025 was deze opgelopen tot 6 weken. Iets dat het Huis erg vervelend vindt voor de adviesverzoekers. Soms was men teleurgesteld of boos door het wachten. In de meeste gevallen trok die boosheid weg op het moment dat mensen merkten dat de adviseur hen en hun zaak serieus nam.

Omdat deze wachtrij voor niemand ideaal is, is de afgelopen maanden met man en macht gewerkt aan het verkorten daarvan. Dat is gelukt en de wachttijd was aan het eind van 2025 gemiddeld 3 weken.

Waarom sommige zaken niet bij het Huis horen

Het is voor verzoekers die contact hebben met het Huis vervelend wanneer zij horen dat hun zaak geen klokkenluiderszaak is (zoals bedoeld in de wet) terwijl zij dat zelf wel zo zien en bijvoorbeeld menen een beroep te kunnen doen op de wettelijke bescherming van de Wbk. Vaak zijn het mensen die veel mogelijkheden hebben uitgeput en dan bij het Huis nog een ultieme poging doen, als een ‘last resort’. Het laat zich raden waarom er soms heftige gevoelens loskomen bij die mensen. Vanuit die groep komen de meeste klachten over het Huis. Het Huis begrijpt dat dit gebeurt; men heeft waarschijnlijk het verhaal al aan allerlei instanties gedaan. Dat is een lastige situatie voor zowel verzoeker als adviseur. Toch wordt de zaak in zo’n geval wel afgesloten, hoe vervelend dat ook voelt.

Wanneer we naar de afwijzingen van een adviestraject kijken, dan gaat dat vaak om het ontbreken van een werkrelatie. Van de 686 in 2025 afgesloten zaken is dat 28%. Een andere categorie die niet onder de reikwijdte van de Wbk valt, zijn werknemers met een individueel arbeidsconflict (15%) (bijvoorbeeld ruzie met een werkgever). Om van een misstand te kunnen spreken moet er volgens de wet meer zijn dan dat en moet de kwestie meerdere mensen raken. In 18% van de gevallen worden zaken afgesloten wanneer de afdeling Advies tijdens of na een intake geen contact meer kan krijgen. Ook niet na meerdere pogingen. Een duidelijke verklaring daarvoor, is er niet. Mogelijk is een kwestie reeds opgelost of heeft de verzoeker zich bedacht.